5 voorzetten op het speelveld met tieners -
Leer je (aanstaande)
tiener kennen!
De groei van tieners naar volwassenheid betekent voor hen vaak een grote innerlijke verbouwing. Als ouders wil je ze graag helpen, maar daar zitten tieners niet altijd op te wachten. ‘Wegens verbouwing gesloten’ wordt dan wel gezegd. En eerlijk is eerlijk, het valt dan niet altijd mee: de rommel, de discussies, het uitstelgedrag, huiswerk dat niet op orde is, hormonen die door het huis vliegen. Tiener hebben geen hulp nodig, ze willen hun eigen keuzes maken. En de tijd om over geloof in gesprek te gaan, lijkt eveneens voorbij te zijn. Hoe kom je samen vooruit op het speelveld van het tienerleven? Een paar dingen.
1. Een tiener moet zijn ouders kunnen uitdagen
Feit: Tieners nemen steeds meer afstand van hun ouders; enerzijds als innerlijke ontwikkeling, anderzijds omdat hun leven steeds meer een eigen invulling krijgt (met school, huiswerk, bijbaantje, sport en vrienden). Dit losmakingsproces is een nieuwe fase in de opvoeding, die voor ouders vaak even wennen is. Het losmakingsproces is nodig zodat de tiener een zelfstandige volwassene kan worden. Ja er ontstaat wat meer afstand, minder tonen van genegenheid, minder inbreng in beslissingen. De tiener bevraagt alles en lijkt alleen maar kritiek te hebben. Hij is kritisch op je woorden, je gedrag, maar vaak ook op de normen en waarden die in het gezin belangrijk zijn. Door de grenzen op te zoeken en een andere mening erop na te houden, is de tiener gewoon op onderzoek door de ‘voors’ en ‘tegens’ te verkennen. Hij probeert zelf een mening te vormen. Een tiener daagt zijn ouders ook uit om positie in te nemen en argumenten te noemen. Dat heeft hij nodig om zijn eigen keus te kunnen maken. Dat proces duurt een heel tijdje.
Voorzet: Het vraagt een andere rol als opvoeder. Neem deze uitdaging speels op. Wees bereid te onderbouwen waarom je iets vindt of doet. Ook al gaat het om dingen die het gezin al jaren zo gewend is of onderwerpen die al diverse malen eerder zijn uitgelegd. Houding: als je gelijk hebt, hoef je het ook niet meer op te eisen ... En durf ook bij te stellen als dat redelijk is. En geef soms bewust ruimte als hij over de zijlijn gaat. In een omgeving met vertrouwde mensen leert een tiener ontdekken wat zijn mening is, hoe hij hier ook woorden aan kan geven en wat betrouwbaar is. Bedenk: zolang je tiener met jou discussieert, staat hij -misschien niet zo heel bewust- open voor jouw mening!
2. Een tiener heeft begrenzing nodig
Feit: Hoewel de meeste tieners dus het liefst tegen elke regel of grens aanschoppen, is het goed om ook op deze leeftijd nog grenzen te stellen. Het langetermijndenken is bij tieners minder ontwikkeld dan het kortetermijndenken. Daardoor overzien zij niet altijd de gevolgen van hun handelen op lange termijn. Dat het best slim is om vooruit te plannen voor een komende toetsweek, is dan meestal tegen dovenmansoren gezegd. Maar ook van een ‘leuke stunt’ worden niet altijd de consequenties ingezien. Tieners zijn nog aan het ontdekken welke grenzen goed zijn, en wat de consequenties van bepaald gedrag kunnen zijn als het gaat om de omgang met mensen, geloof, of andere zaken.
Voorzet: Dus ook al lijken ze al zo volwassen, ze hebben volwassenen nodig die begrenzing aanreiken en uitleggen om hen te beschermen.
3. Volwassenen (en dus ook ouders) kunnen identificatiefiguren zijn
Feit: In de tienertijd neemt het belang van leeftijdsgenoten toe. Vriendengroepen, een groep van club of catechese, het voetbalteam – allerlei groepen waarbij ze houvast zoeken. Ze hebben behoefte aan een groep waarin ze zich prettig voelen, dingen kunnen delen, hun eigen mening kunnen ontdekken en waaraan ze status kunnen ontlenen.
Voorzet: Toch blijven ook volwassenen nodig als identificatiefiguren. Tieners zijn zich er echt wel van bewust dat volwassenen meer levenservaring hebben dan zijzelf. Uit onderzoek blijkt dat de opvattingen van jongvolwassenen meer op die van hun ouders lijken dan op die van leeftijdsgenoten. Hoopvol, niet?
4. Tieners hebben erkenning en bemoediging nodig
Feit: Naast de zo kenmerkende lichamelijke veranderingen in de tienertijd, gebeurt er ook heel veel in de sociaal-emotionele ontwikkeling. De gevoelens van tieners worden gevarieerder en krijgen meer diepgang. Stemmingen wisselen heftiger en vaker. Dit brengt een bepaalde onzekerheid met zich mee. Want waarom voel ik me nu ineens zo verdrietig, alleen, boos of juist superblij? Plagerige en kritische opmerkingen kunnen enorm binnenkomen. Het emotionele evenwicht is wankel en kan snel uit balans raken. Sommige tieners overschreeuwen dit of gaan zich dwars gedragen. Andere tieners zoeken hun kamer op en worden juist stil.
Voorzet: Het is belangrijk dat ouders hun tiener daarin ruimte van begrip en acceptatie geven. En geef bemoediging, misschien wel eens tegen je gevoel in. De tiener gaat op zoek naar wie hij is. Wie ben ik eigenlijk? Wat kan ik? En wat vind ik daarvan? Kritisch naar jezelf kijken kan heel onzeker maken. Daarom is het belangrijk dat ouders (maar ook andere volwassenen) laten merken dat ze een tiener zien en erkennen en dat ze hun waardering naar hem uitspreken. Laat in je woorden en daden voelen dat je van je tiener houdt, misschien niet om wat hij doet, maar wel om wie hij is!
5. Tieners zoeken naar echtheid
Feit: In de geloofsontwikkeling van jongeren zien we dat ze in de tienerleeftijd op zoek gaan naar echtheid. Is God echt? Kloppen de verhalen uit de Bijbel wel, of is het allemaal verzonnen? Wat is eigenlijk het nut van geloven? Zomaar wat vragen die een tiener kan stellen. Vaak vinden ze het lastig om deze vragen onder woorden te brengen. Of ze durven er niet over te praten, omdat ze bang zijn voor de reactie van ouders of andere volwassenen. Vaak popt de weerstand dan up op een ander terrein.
Voorzet: Tieners gaan op zoek om te ontdekken of het geloof echt is. Dit doen ze door te ruiken, te tasten en te proeven van het geloof bij volwassenen. Is dit geloof echt en houdbaar? Doen volwassenen wat zij zeggen? Zijn zij een voorbeeld in hun geloof? Voelen ze dat het geloof echt iets voor hen betekent? Belangrijk is een klimaat waarin alle vragen of tussenconclusies gezegd kunnen worden. Uit secularisatie-onderzoeken blijkt, dat juist het onbespreekbaar maken van twijfels en vragen het afhaken van het geloof bevordert.
6. Tieners willen op waarde geschat worden!
Feit: Alex en Brett Harris schreven het boek Denk groot Doe sterk (uitg. Jes!). In dit boek dagen ze tieners uit om op te staan tegen lage verwachtingen die volwassenen van tieners hebben (en tieners ook van zichzelf). Volwassenen zien tieners vaak niet als volwaardig, zeker niet als het gaat om geloven of de kerk.
Voorzet: Maar zou het niet kunnen zijn dat juist door onze lage verwachtingen, tieners zich zo gaan gedragen? De broers Harris denken dat dit het geval is. Als we in de Bijbel kijken, zien we dat joodse kinderen vanaf hun twaalfde voor volwassen worden aangezien als het ging om geloofszaken. Ze horen er helemaal bij in de geloofsgemeenschap. Juist ook jonge mensen worden door God ingeschakeld om iets van Zijn Koninkrijk zichtbaar te maken. Denk maar aan Esther, Daniël, Timotheüs of David. Dat daagt ons uit om zo naar onze tieners te kijken; om ze te zien als tieners die het verschil kunnen maken, ook in de kerk. We zullen dan ontdekken dat ze - met acceptatie van vallen en opstaan - groeien in geloof en in volwassenheid.
Bron: HGJB, bewerkt met enkele accenten door Albert v Kampen.
